“ต่งจ้าย” เหอหนาน จากการฟื้นฟูผืนป่าสู่สวรรค์แห่งการดูนก

คุณกัว กว่างเซิน อุทิศช่วงครึ่งแรกของชีวิตให้กับการเป็นเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแห่งชาติต่งจ้าย (Dongzhai National Nature Reserve) อำเภอหลัวชาน เมืองซิ่นหยาง มณฑลเหอหนาน ทางตอนกลางของจีน หลังเกษียณอายุ เขายังคงเดินหน้าทำงานด้านการอนุรักษ์ โดยผันตัวเป็นผู้นำทางดูนก ช่วยเหลือนักดูนกให้เข้าถึงแหล่งชมและเรียนรู้ธรรมชาติได้อย่างสะดวกยิ่งขึ้น

ภาพจาก People's Daily Online

ในอดีต เทือกเขาต้าเปี๋ย (Dabie Mountains) ซึ่งเป็นที่ตั้งของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแห่งชาติต่งจ้าย (Dongzhai National Nature Reserve) เคยเผชิญกับสภาพดินเสื่อมโทรมและปัญหาผลผลิตทางการเกษตรตกต่ำซ้ำแล้วซ้ำเล่า สำหรับชาวบ้านในพื้นที่ การพึ่งพาภูเขาและทรัพยากรธรรมชาติรอบตัวเป็นหนทางสำคัญในการดำรงชีวิต หลายครอบครัวต้องขึ้นเขาไปเก็บฟืนเพื่อนำมาใช้ประกอบอาหาร ขณะที่ชาวบ้านบางส่วนลักลอบติดตั้งตาข่ายดักนก วางกับดัก ล่าสัตว์ป่า และตัดไม้ขายเพื่อหารายได้เพิ่มเติม

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปีพ.ศ. 2544 เมื่อเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแห่งชาติต่งจ้าย (Dongzhai National Nature Reserve) ได้รับการจัดตั้งขึ้นอย่างเป็นทางการ พร้อมกับการดำเนินมาตรการปิดป่าเพื่อฟื้นฟูระบบนิเวศทั่วทั้งพื้นที่ โดยยุติการเก็บฟืนอย่างไร้ขอบเขตและการล่าสัตว์ผิดกฎหมายอย่างเด็ดขาด คุณกัว กว่างเซิน ย้อนความหลังว่า ในช่วงแรก ชาวบ้านจำนวนไม่น้อยยังรู้สึกยากที่จะทำความเข้าใจและยอมรับมาตรการดังกล่าว

เพื่อคลายความกังวลของชุมชน หน่วยงานท้องถิ่นได้ดำเนินมาตรการชดเชยด้านระบบนิเวศ ส่งเสริมให้ชาวบ้านพัฒนาอาชีพและอุตสาหกรรมจากผืนป่าที่สอดคล้องกับแนวทางการอนุรักษ์ พร้อมเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลธรรมชาติ อีกทั้งยังจัดการฝึกอบรมและให้การสนับสนุนด้านอาชีพ เพื่อช่วยให้ชาวบ้านสามารถสร้างรายได้นอกพื้นที่ภูเขาได้

ตลอดหลายทศวรรษของการอนุรักษ์ ผืนป่าแห่งนี้ได้ฟื้นคืนความอุดมสมบูรณ์และเปลี่ยนแปลงไปอย่างมากในทุกปี พร้อมกับการค้นพบนกชนิดใหม่แทบทุกปี ปัจจุบัน เขตอนุรักษ์ธรรมชาติแห่งนี้มีการบันทึกพบนกมากถึง 356 ชนิด โดย 74 ชนิดอยู่ภายใต้การคุ้มครองที่สำคัญของรัฐ

ในปีพ.ศ. 2549 เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแห่งชาติต่งจ้าย (Dongzhai National Nature Reserve) ได้รับการอนุมัติให้เป็นพื้นที่แห่งแรกของจีนสำหรับโครงการนำ “นกช้อนหอยหงอน” กลับคืนสู่ธรรมชาติและปล่อยคืนสู่ป่า หลังจากนกชนิดนี้เคยถูกมองว่าสูญพันธุ์ไปแล้ว จากจุดเริ่มต้นเพียง 17 ตัว ประชากรนกช้อนหอยหงอนในธรรมชาติได้เพิ่มจำนวนขึ้นเป็นมากกว่า 700 ตัว และขยายถิ่นอาศัยไปยัง 11 อำเภอและเขตในมณฑลเหอหนานและมณฑลหูเป่ย

เมื่อจำนวนประชากรนกเพิ่มขึ้น นักดูนกจากทั่วสารทิศจึงเริ่มหลั่งไหลมายังต่งจ้าย ก่อให้เกิดเศรษฐกิจการดูนกที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว คุณกัว กว่างเซิน เป็นหนึ่งในกลุ่มผู้นำทางดูนกรุ่นแรก ๆ ในพื้นที่แห่งนี้

ปัจจุบัน ผู้ชื่นชอบการถ่ายภาพและนักวิจัยจากทั่วประเทศเดินทางมายังผืนป่าและขุนเขาแห่งนี้อย่างสม่ำเสมอ นักท่องเที่ยวจำนวนมากมักเข้าพักนานประมาณหนึ่งสัปดาห์ โดยมีค่าใช้จ่ายเฉลี่ยมากกว่า 1,000 หยวน (ประมาณ 147 ดอลลาร์สหรัฐ) ต่อคน ช่วยให้ชาวบ้านในพื้นที่ได้รับประโยชน์จากเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นบนพื้นฐานของการอนุรักษ์ระบบนิเวศ

ด้วยแรงผลักดันจากความพยายามของคุณกัว กว่างเซิน มีส่วนส่งเสริมให้ชาวบ้านในตำบลหลิงชาน ได้ร่วมกันพัฒนาจุดชมนก 16 แห่ง ซึ่งแต่ละแห่งสามารถรองรับผู้ที่ชื่นชอบการถ่ายภาพได้หลายร้อยคนต่อวัน

รอบเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแห่งชาติต่งจ้าย (Dongzhai National Nature Reserve) การท่องเที่ยวเชิงดูนกกำลังเติบโตอย่างต่อเนื่อง โดยเขตอนุรักษ์ฯ ได้ฝึกอบรมทีมผู้นำทางดูนกมืออาชีพกว่า 30 คน จัดตั้งจุดชมนกและถ่ายภาพจำนวน 69 แห่ง พร้อมพัฒนาสิ่งอำนวยความสะดวกด้านที่พักและร้านอาหารรองรับนักท่องเที่ยว 66 แห่ง

ปัจจุบัน เขตอนุรักษ์ฯ ต่งจ้าย แห่งนี้รองรับนักดูนกมากกว่า 30,000 คนต่อปี ในจำนวนนี้เป็นนักถ่ายภาพนกโดยเฉพาะกว่า 10,000 คน เศรษฐกิจจากการดูนกสามารถสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจมากกว่า 50 ล้านหยวนต่อปี สร้างงานให้ประชาชนกว่า 2,000 คน และช่วยเพิ่มรายได้ต่อปีของแรงงานโดยเฉลี่ยมากกว่า 20,000 หยวน

ความเฟื่องฟูของเศรษฐกิจการดูนกในต่งจ้าย เป็นภาพสะท้อนหนึ่งของความก้าวหน้าด้านการอนุรักษ์ระบบนิเวศของมณฑลเหอหนาน โดยปัจจุบัน เหอหนานมีการบันทึกพบนกป่า 502 ชนิด คิดเป็นหนึ่งในสามของชนิดนกทั้งหมดในจีน