ซีรีย์จีนแนวตั้ง：ซอฟท์พาวเวอร์ที่ทรงพลัง ยั่งยืนด้วยคุณภาพ

ภาพยนตร์และละครจีนเข้ามายึดหัวหาดครองใจคนไทยและชาวอาเซียนมาหลายทศวรรษก่อนที่จีนจะมีการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับประเทศในอาเซียนเสียอีก แม้บางช่วงมีซีรีย์จากญี่ปุ่นและเกาหลีใต้มาแทรกแย่งพื้นที่ไปบ้าง แต่ที่สุดแล้วก็ไม่อาจแทนที่หนังและซีรีย์จีนไปได้ โดยเฉพาะในช่วงไม่กี่ปีมา กระแสความนิยมซีรีย์จีนแนวตั้งมาแรงจนทำให้ผู้คนติดกันงอมแงม ไม่เฉพาะในอาเซียนแต่ยังลุกลามไปทั่วยุโรป อเมริกา แอฟริกา ไม่เว้นแม้ตะวันออกกลาง

ทำไมซีรีย์แนวตั้งที่ถือกำเนิดขึ้นในจีนจึงเป็นที่นิยมของทั่วโลก

ต่วนจู้ คือละครสั้นหรือซีรีย์สั้นแนวตั้ง (Vertical Drama) ที่ออกแบบมาเพื่อการรับชมทางสมาร์ทโฟนหรือแพลตฟอร์มอื่นๆ  ความยาวต่อตอน 2-5 นาทีแต่ละเรื่องมีความยาวโดยเฉลี่ยประมาณ 2 ชั่วโมง ด้วยลักษณะเด่นจากโครงเรื่องหรือพล็อตเรื่องที่เข้มข้นโดนใจ เดินเรื่องเร็ว นักแสดงนำสวยหล่อ ทุกตอนมักจบลงด้วยจุดตื่นเต้นชวนให้ติดตามต่อไปเรื่อยๆ แถมยังดูได้ทุกที่ทุกเวลาโดยไม่ต้องหมุนหน้าจอมือถืออันเป็นผลจากการถ่ายทำในอัตราส่วนแนวตั้ง (9:16) โมเดลธุรกิจที่รวดเร็วแต่ละเรื่องใช้เวลาในการผลิตประมาณ 7-15 วัน ทำให้สามารถเปลี่ยนเนื้อหาตามกระแสความนิยมของผู้บริโภค สามารถตอบโจทย์ผู้บริโภคที่ใช้สมาร์ทโฟนเป็นหลัก ประกอบกับยุคนี้เป็นยุคที่ทั่วโลกให้ความสนใจประเทศจีนที่พัฒนาก้าวหน้าอย่างรวดเร็วในทุกๆด้าน และมีบทบาทในเวทีโลกมากยิ่งขึ้น ทำให้ซีรีย์จีนแนวตั้งเป็นอีกหนึ่งช่องทางสำคัญในการเรียนรู้เกี่ยวกับจีน จึงไม่แปลกที่จะเป็นที่นิยมของทั่วโลกอย่างรวดเร็ว

ซีรีย์แนวตั้ง กระบวนทัศน์ใหม่ที่เข้ามาปรับเปลี่ยนแวดวงซีรีย์ ตั้งแต่กระบวนการผลิต การดำเนินเรื่อง ช่องทางหรือแพลตฟอร์มการเผยแพร่ รวมถึงการสร้างรายได้รูปแบบใหม่

นโยบายการพัฒนาคุณภาพสูงของจีนส่งผลต่ออุตสาหกรรมบันเทิงและสังคมอย่างยิ่ง

จีนออกนโยบายการพัฒนาคุณภาพสูง (High-Quality Development) ซึ่งได้บรรจุเป็นแกนหลักและเป้าหมายเชิงยุทธศาสตร์ เป็นแนวทางการขับเคลื่อนประเทศอย่างเป็นทางการในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติจีน ฉบับที่ 14 (ค.ศ.2021-2025) ซึ่งถือเป็นการเปลี่ยนผ่านครั้งสำคัญจากการเน้น “ปริมาณ”หรือความเร็วในการเติบโตของจีดีพี มาเป็นการมุ่งเน้นที่ “คุณภาพ และความยั่งยืน” ในช่วงแผนพัฒนาฯฉบับที่ 14 นี้ อุตสาหกรรมซีรีส์แนวตั้งกลายเป็นอุตสาหกรรมที่โดดเด่นเติบโตอย่างก้าวกระโดด  ขณะที่แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 15 (ค.ศ.2026-2030) ซึ่งเริ่มใช้ในปีนี้ ก็เป็นการยกระดับการพัฒนาคุณภาพสูงขึ้นไปอีกขั้น

จะเห็นได้ว่ากำลังการผลิตคุณภาพใหม่เป็นยุทธศาสตร์ทางเศรษฐกิจและเทคโนโลยีของจีนที่เน้นขับเคลื่อนการเติบโตผ่านนวัตกรรมขั้นสูง เทคโนโลยีล้ำสมัย และมีประสิทธิภาพสูง  อุตสาหกรรมทุกประเภทของจีนต้องปรับตัวเพื่อบรรลุเป้าหมายนี้ รวมถึงอุตสาหกรรมบันเทิงที่นับวันสู่สากลมากขึ้น 

การส่งออกซีรีย์ของจีน

หากย้อนอดีตการส่งออกละครโทรทัศน์หรือซีรีย์จีนจะพบว่าจีนเริ่มส่งออกละครที่ผลิตโดยสถานีโทรทัศน์กลางของจีนหรือซีซีทีวีไปยังประเทศเพื่อนบ้านในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นหลัก ตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1980-1990 ซึ่งส่วนใหญ่เป็นซีรีย์แนวคลาสสิกหรืออิงประวัติศาสตร์ที่คนไทยและชาวอาเซียนคุ้นเคยกันเป็นอย่างดี ไม่ว่าจะเป็นไซอิ๋ว ความฝันในหอแดง สามก๊ก

ปัจจุบันเป็นยุคแห่งแพลตฟอร์มดิจิทัลและสตรีมมิ่ง เป็นยุคที่จีนเน้นส่งออกซีรีย์ผ่านแอปพลิเคชั่นสตรีมมิ่งของจีนเอง แทนการพึ่งพาการซื้อลิขสิทธิ์ของสถานีโทรทัศน์ของแต่ละประเทศดังเช่นในอดีต แอปพลิเคชั่นสตรีมมิ่งของจีนมีหลากหลายประเภท เช่น เทนเซนต์ วิดีโอ (Tencent Video) อ้ายฉีอี้ (iQIYI) โยวคู่ (Youku)

ต้องยอมรับว่าเมื่อเราดูซีรีย์จีนจะทำให้เกิดแรงจูงใจหลายอย่างตามมา ทั้งความต้องการในการเรียนภาษาจีนเพื่อให้เข้าใจเนื้อหาได้อย่างถ่องแท้ แม้ปัจจุบันจะมีการพากษ์เสียงเป็นภาษาท้องถิ่นของประเทศนั้น ๆ การใช้เอไอแปล การทำซับไตเติ้ลเป็นภาษาจีน ภาษาอังกฤษ หรือแม้แต่ภาษาถิ่นของประเทศนั้น ๆ แต่ต้องยอมรับว่า สิ่งเหล่านี้ได้ตัดอรรถรสหรือสุนทรีย์ที่พึงมีพึงได้ อย่างเช่น ดนตรีประกอบหรือเพลงประกอบออกไป ทำให้สุนทรีย์ที่ได้ไม่เต็มร้อย จึงทำให้ผู้ชมจำนวนไม่น้อยหันไปเรียนภาษาจีนทั้งในระดับให้ฟังออก จนถึงฟังออก พูดได้ เขียนได้ สื่อสารได้เป็นอย่างดี เพื่อให้เข้าถึงสุนทรียภาพทั้งหลายที่ปรากฏในซีรีย์ได้เต็มอิ่มมากยิ่งขึ้น

ผู้ชมส่วนหนึ่งเมื่อดูซีรีย์แล้วสนใจผลิตภันฑ์ สินค้า และบริการที่ปรกฏในซีรีย์ ก็สามารถเข้าถึงสินค้าและบริการนั้นได้ง่าย โดยผ่านแอปวิดีโอสั้นและไลฟ์สตรีมมิ่ง ที่ใช้ไลฟ์สดขายของ อย่างโต่วอิน(Douyin), ไคว่โฉ่ว(Kuaishou), เถาเป่า ไลฟ์(Taobao Live), เสี่ยวหงซู(Xiaohongshu) และแพลตฟอร์มไลฟ์สตรีมมิ่งอีกมากมายที่จะทำให้ผู้ชมเข้าถึงสินค้า บริการของจีนได้ง่ายดาย

นอกจากนี้ ผู้ชมส่วนหนึ่งดูซีรีย์จีนแล้วอยากไปท่องเที่ยวจีน ตามรอยซีรีย์

ซีรีย์จีนแนวตั้งเป็นผลิตภัณฑ์ที่ไม่เฉพาะสร้างความบันเทิง แต่ยังสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ มีอิทธิพลในการเผยแพร่ความเป็นจีนที่มีทั้งสุนทรียภาพและความเจริญรุ่งเรืองในทุกด้าน ซีรีย์จีนแนวตั้งจึงเป็นซอฟท์พาวเวอร์ที่ทรงพลัง ให้คนทั่วโลกได้เข้าถึงจีนได้ทุกที่ทุกเวลา ที่มากกว่าความบันเทิงคือรู้และเข้าใจจีนมากขึ้น

（เขียนโดย หลิว ลี่เจิน สื่อมวลชนอาวุโสชาวไทย）